Van der Gaag EJ, Wieffer R, Van der Kraats J. Advising Consumption of Green Vegetables, Beef, and Full-Fat Dairy Products Has No Adverse Effects on the Lipid Profiles in Children. Nutrients. 2017;9(5):518.
Lees het artikelAanleiding ontwikkelen voedingsadvies
Ailing Toddlers
Ailing Toddlers zijn kinderen tussen de 1 en 4 jaar oud die steeds ziek zijn; terugkerende verkoudheden, koortsperiodes, hoesten en/of moeheid. De ene infectie lijkt de andere op te volgen, en soms lijkt het wel een lange infectie te zijn. Hun ontwikkeling kan achterblijven, ze floreren niet, eten gaat moeilijker en ze komen er niet doorheen. Voor deze kinderen hebben we deze website gemaakt.
Meestal wordt er geen medische verklaring gevonden, bij >95% van de kinderen is die niet aanwezig, en dan kan je als ouder alleen maar ondersteunende therapie bieden; paracetamol, neusspray, hoestdrankjes en uitzieken. Maar wat kan je als ouder nog meer doen? Daar zijn we naar op zoek gegaan en kwamen uit op een voedingsadvies.
Hoe is het ooit begonnen?
Jaren geleden zagen we veel jonge kinderen met zogenaamde "kwakkel" klachten. We noemden ze kwakkelkleuters; kinderen die steeds verkouden waren, hoesten, koortsperiodes hadden en daarmee de huisarts bezochten. Meestal worden deze klachten veroorzaakt door virusinfecties en kan de huisarts ook niet heel veel. Antibiotica werkt niet, alleen ondersteunende middelen zoals neusspray en paracetamol. Een keer zo'n infectie is niet erg, maar soms gaat het maar achter elkaar door en komen ze er niet goed doorheen.
Wat het lastig maakt, is om het in te passen in de huidige maatschappij. Vaak werken vaders en moeders en kunnen ze niet elke keer vrij nemen van hun werk omdat hun zoon of dochter koorts heeft op het dagverblijf. Opa's en oma's kunnen bijspringen, maar niet iedereen heeft die luxe. Daarom vroegen we ons af of we hier niet iets mee zouden kunnen doen.
We begonnen met uitgebreide vragenlijsten uit te delen aan ouders van kinderen die kwakkelen en aan ouders van kinderen die niet kwakkelen. Opvallende verschillen waren dat de kinderen die kwakkelen minder groente aten, minder gewone melk dronken (meer gezoete zuiveldranken) en minder rundvlees aten.
De ouders vertelden ook; met al het snot in de neus is bijvoorbeeld rundvlees kauwen best lastig. Kip is vaak makkelijker en dat geven we dan ook meer. Ook mbt de zuivel; gezoete zuiveldranken dronken ze beter, en beter dat dan helemaal geen zuivel.
Als je deze voedingsproducten gaat opzoeken in de NEVO tabellen, dan valt op dat rundvlees een hogere nutrientendichtheid heeft ivm kippenvlees. Dat wil zeggen; per hap rundvlees bevat het meer voedingsstoffen, vitamines en mineralen dan andere vleessoorten.
Met het idee dat het immuunsysteem van de kleuter beter kan functioneren als het voldoende voedingsstoffen bevat, hebben we een voedingsadvies samengesteld wat gericht is op het opgroeiende kind en rijk is aan voedingsstoffen. Het bevat de volgende onderdelen, allemaal in leeftijds adequate hoeveelheden;
- 5x per week groene groente
- 3x per week rundvlees
- Dagelijks 300 ml volle melk/volle joghurt
- Dagelijks roomboter op brood
Dus eigenlijk gewone voeding die dagelijks op het menu kunnen staan en die gewoon verkrijgbaar zijn in de supermarkt. Geen superfoods maar bewust eten.
Achtergrond
Rood vlees vs rundvlees
Rood vlees heeft over het algemeen een slechte naam, het zou slecht voor de gezondheid zijn als je daar te veel van binnenkrijgt. Rood vlees is een verzamelnaam en bevat een grote diversiteit; het omvat rundvlees, varkensvlees, paardenvlees, schapenvlees maar ook het bewerkte vlees zoals salami, spek en vleeswaren. Uit onderzoek blijkt dat daar wel een verschil is in samenstelling en effecten op de gezondheid. Wij richten ons puur op rundvlees, wat toch echt anders is qua samenstelling, en niet op het bewerkte vlees, paardenvlees of varkensvlees.
Rundvlees kan een voedzaam product zijn als het in redelijke porties wordt gegeten, en het biedt:
- Hoogwaardige eiwitten voor spierherstel, het behoud van spiermassa, de aanmaak van afweerstoffen.
- Rijk aan ijzer, met name heemijzer, dat gemakkelijker wordt opgenomen dan plantaardig ijzer.
- Goede bron van vitamine B12, belangrijk voor de zenuwen en de aanmaak van rode bloedcellen.
- Bevat zink, dat de immuunfunctie en wondgenezing ondersteunt.
- Bevat ook selenium, fosfor, niacine en andere B-vitamines.
De studies waar rundvlees een slecht effect op de gezondheid heeft (mn veroorzaken van darmkanker), zijn veelal gedaan bij volwassenen die erg veel rood vlees aten (en dus niet specifiek rundvlees) zonder daarnaast groentes of fruit te eten. Het waren dus onvolwaardige en eenzijdige diëten en dan ook niet te vergelijken met de kleine porties rundvlees die we in dit onderzoek aan kinderen adviseerden in combinatie met groene groente.
Andere studies laten een beperkt effect zien van een beschermend effect van rundvlees op cognitief functioneren bij kinderen.
Een kleine hoeveelheid verzadigd vet is niet automatisch schadelijk, maar een frequente hoge inname van verzadigd vet kan bij veel volwassenen het LDL-cholesterol verhogen. Rundvlees bevat met name stearinezuur, dat als minder schadelijk wordt beschouwd. Het heeft over het algemeen een neutraal effect op het LDL-cholesterolgehalte in vergelijking met andere verzadigde vetten. Daarnaast bevat rundvlees in mindere mate enkelvoudig onverzadigde vetten, wat weer verlagend op je LDL-cholesterol gehalte werkt. Het effect op de gezondheid hangt daarom af van de portiegrootte, en de samenstelling van de rest van je dieet.
Rundvlees en duurzaamheid (internationale adviezen)
Hoe past het eten van rundvlees binnen een duurzaam dieet en leefbaarheid op deze planeet? Een aantal jaar geleden (2019) is er door 37 vooraanstaande wetenschappers uit 16 landen een voorstel gemaakt voor een globaal dieet met goede voedingsstoffen voor de mens en tegelijkertijd met het oog op de leefbaarheid en toekomst van onze planeet, het zogenaamde EAT-Lancet dieet. Dit advies stimuleert met name een plant-based diet. Hoe past een inname van 150 gram rundvlees per week in het EAT-Lancet-dieet voor kinderen?
Voor het EAT-Lancet-referentiedieet wordt rood vlees ingedeeld in de categorie rundvlees, lamsvlees en varkensvlees, met een streefwaarde van 14 g/dag en een bereik van 0 tot 28 g/dag. Dus 150 g rundvlees per week ligt binnen het gepubliceerde bereik voor rood vlees. In dagelijkse termen is dat ongeveer 21 g/dag.
| Voedingsadvies kwakkelkleuters | EAT Lancet diet | |
|---|---|---|
| (groene) groente (g) | 50–100 | 50–100 |
| (volle) zuivel (ml) | 300 | 250 (0–500) |
| Roomboter (g per dag) | 20 | 20 |
| Rood vlees (g per week) | 150 (150 g rundvlees) | 100 (0–200) |
In 2019 werd het advies ontwikkeld voor volwassenen. In 2025 werd het aangepast dat het ook geschikt werd voor kinderen. Voor kinderen ouder dan 2 jaar is het EAT-Lancet-dieet bedoeld als een flexibele referentie in plaats van een strikt pediatrisch voorschrift. Ten opzichte van volwassenen, wordt er geadviseerd dat kinderen in verhouding meer zuivelproducten mogen innemen, zodat ze een adequate inname van Calcium en vitamine D kunnen krijgen, essentieel voor de botopbouw. De nieuwere aanpak is nog steeds gericht op plantaardige voeding, maar biedt meer ruimte om de hoeveelheid dierlijke producten aan te passen wanneer dat nodig is voor groei en een adequate voedingsinname. In datzelfde EAT-Lancet diet wordt het advies gegeven om volle zuivel te nemen, omdat aangetoond is dat kinderen daar beter door cognitief presteren.
Critici van het EAT Lancet diet hebben echter ook berekend dat wanneer dit dieet helemaal genuttigd wordt volgens de plant-based variant (vegetarisch/veganistisch) er meerdere deficiënties (o.a. vitamine A, D, B12, K, zink, Calcium, ijzer, omega 3 vetzuren en eiwitten) optreden bij mensen, terwijl ze het volgens de richtlijnen goed uitvoeren. Lees meer over deze kritiek.
Past dit voedingsadvies binnen de nieuwe schijf van 5 (nationale adviezen)?
De nieuwe schijf van 5 legt de nadruk op meer plantaardige eiwitten in plaats van dierlijke eiwitten, terwijl wij juist het effect van dierlijke eiwitten (rundvlees en volle zuivel) onderzocht hebben. Hoe past het huidige voedingsadvies daarin?
| Voedingsadvies kwakkelkleuters | Richtlijn schijf van 5 | |
|---|---|---|
| (groene) groente (g) | 50–100 | 50–100 |
| (volle) zuivel (ml) | 300 | 300 |
| Roomboter / vetten (g per dag) | 20 | 20 |
| Rood vlees (g per week) | 150 (150 g rundvlees) | 150 (100 g rood vlees) |
De hoeveelheden passen eigenlijk best goed in de nieuwe schijf van 5, mede ook omdat alles in leeftijdsadequate porties aangeboden wordt. Roomboter is wat lastiger te meten, omdat het afhankelijk is van hoe dik het op de boterham gesmeerd wordt, maar wij adviseren de kinderen die vaak ziek zijn om elke boterham die ze eten met roomboter te besmeren, om hen te voorzien van voldoende nutriënten om de afweer goed te laten functioneren. Opvallend detail in de nieuwe schijf van 5 is dat palmolie niet meer valt onder de geadviseerde vetten/smeersels, omdat daar geen gezondheidsgarantie voor gegeven kan worden. Palmolie zit in vrijwel alle halvarines en margarines, maar niet in roomboter.
De nieuwe schijf van 5 adviseert 150 gram rood vlees voor kinderen, dat is 50 gram meer dan de 100 gram rood vlees die het adviseert aan volwassenen. Hiermee wordt dan ook benadrukt dat kinderen een relatief hoge behoefte hebben aan essentiële aminozuren voor hun groei en ontwikkeling. Ons voedingsadvies adviseert die 150 gram helemaal in de vorm van rundvlees aan te bieden, terwijl het advies van de schijf is dat voor 100 gram te doen en dat zou dan ook varkensvlees mogen zijn.
Kortom: onze ervaringen en resultaten wijzen erop dat kinderen die steeds terugkerende infecties hebben het goed doen op ons voedingsadvies. Dat wijkt nagenoeg niet af van wat de nationale richtlijnen zijn (nieuwe schijf van 5) en de internationale richtlijnen (EAT Lancet diet), op een paar kleine verschuivingen na binnen 1 groep.
Achtergrond
Bladgroenkorrels en vetten
Groene groenten (zoals spinazie, boerenkool, broccoli, paksoi en andere bladgroenten of kruisbloemige groenten) zijn groen omdat ze bladgroenkorrels bevatten. Hoe meer bladgroenkorrels er zijn, hoe groener de groente is. Spinazie en boerenkool bevatten veel bladgroenkorrels en zijn donkergroen, terwijl ijsbergsla lichtgroen is en dus ook weinig bladgroenkorrels bevat.
Over het algemeen geven bladgroenkorrels een milde stimulatie aan de afweer door middel van antioxidanten-werking, de afvoer van gifstoffen en de controle van ontstekingen, wat samen het risico op chronische ziekten kan verlagen en kan bijdragen aan een gezondere huid en een betere darmfunctie.
Groene groenten zijn breed in hun werking om het lichaam te ondersteunen:
- Ze zijn rijk aan voedingsstoffen en bioactieve plantenstoffen – ze leveren vitamine A, C, K, foliumzuur, mineralen, vezels en plantaardige stoffen (carotenoïden, flavonoïden, polyfenolen; carotenoïden en een deel van de flavonoïden zijn bijvoorbeeld de kleurstoffen) die als natuurlijke antioxidanten werken. Deze stoffen neutraliseren schadelijke vrije radicalen en beschermen cellen tegen schade.
- Ondersteuning van het immuunsysteem – de vitamines (vooral C en E) en carotenoïden stimuleren de activiteit van immuuncellen zoals macrofagen, natural killer-cellen en T-cellen, en ze helpen ontstekingen te verminderen. Studies tonen aan dat een hogere inname van groene groenten verband houdt met betere immuunmarkers en een lager risico op infecties.
- Lager risico op chronische ziekten – grote observationele studies en meta-analyses tonen consequent aan dat mensen die meer groene groenten eten, minder vaak hartziekten, beroertes, bepaalde vormen van kanker en sterfte in het algemeen vertonen. Aangenomen wordt dat het beschermende effect voortkomt uit een verbeterde bloeddruk, gezondere bloedvetprofielen en verminderde ontstekingen.
Van veel vitamines die in groene groentes zitten is al veel bekend over hun effect op de gezondheid. Daarnaast zitten er dus bladgroenkorrels, carotenoiden, flavonoiden en ook polyfenolen in de natuurlijke groente, en er wordt steeds meer bekend over hun effecten op de gezondheid. Deze stoffen zitten niet in (multi-) vitaminepillen, maar dus wel in de groente zelf. Een supplement kan dan ook nooit de natuurlijke groente vervangen qua samenstelling en effect op de gezondheid.
Achtergrond
Maakproces van roomboter en margarine
Wat veel mensen niet weten is hoe roomboter gemaakt wordt en hoe margarine gemaakt wordt. Onderstaand schema laat een weergave zien van het maakproces van beide producten.
Roomboter vraagt over het algemeen enkele stappen om gemaakt te worden van melk/room tot eindproduct. Hierbij wordt er geen stoffen aan toegevoegd, behalve zout als het de gezouten roomboter betreft. Het maakproces van margarine is veel ingewikkelder; er worden (chemische) stoffen aan toegevoegd voor het reinigen, kleur en smaak toevoegen. Ook worden er synthetische vitamines aan toegevoegd, anders dan bij de roomboter. Dat zijn de natuurlijke vitamines en die variëren dan ook in hoeveelheid afhankelijk van het jaargetijde of voer wat de koe heeft gegeten.
Bijwerkingen?
Cholesterol en gewicht
In ons voedingsadvies van natuurlijke onbewerkte producten komen 2 soorten volle zuivel voor; roomboter en volle melk/joghurt. Veel ouders zijn bang voor overgewicht of het cholesterol gehalte. Dit is een hele logische gedachte en hebben we nagekeken bij een grote groep kinderen die dit voedingsadvies gebruikt. Het blijkt dat zowel het gewicht als het cholesterol niet ten slechte verandert. Eerder laat het een iets positieve trend zien.
BMI
In ons gerandomiseerd onderzoek (dat wil zeggen dat er geloot wordt in welke groep je komt, de groep van het voedingsadvies of de controlegroep) zien we dat de kleuters in de controle groep bij de start (t=0 maand) met hun BMI (body mass index, een maat waarin het gewicht in verhouding staat met de lengte) onder het gemiddelde zitten, daarom een negatief getal (-0,136). Na 6 maanden zitten ze nog steeds onder het gemiddelde, maar iets minder dan daarvoor, namelijk -0,098. De controlegroep begint ook onder het gemiddelde. Na 6 maand zijn zij gegroeid met hun verhouding gewicht/lengte tot boven het gemiddelde. Je ziet hieraan dat de kinderen die volle zuivel nemen niet meer in gewicht toenemen in vergelijking met leeftijdsgenoten die het niet innemen. Dit hebben we ook in andere onderzoeken teruggezien.
| Voedingsadviesgroep | Controlegroep | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tijd | T=0 maand | T=3 maand | T=6 maand | T=0 maand | T=3 maand | T=6 maand |
| BMI standaard deviatie | -0,136 | -0,111 | -0,098 | -0,061 | 0,038 | 0,207 |
Influence of Dietary Advice Including Green Vegetables, Beef, and Whole Dairy Products on Recurrent Upper Respiratory Tract Infections in Children: A Randomized Controlled Trial.
van der Gaag E, Brandsema R, Nobbenhuis R, van der Palen J, Hummel T. Nutrients. 2020 Jan 20;12(1):272. doi: 10.3390/nu12010272
van der Gaag E, Brandsema R, Nobbenhuis R, van der Palen J, Hummel T. Nutrients. 2020 Jan 20;12(1):272. doi: 10.3390/nu12010272
Cholesterol
Het cholesterol kan onderverdeeld worden in het totaal cholesterol en de verschillende subtypes. Het HDL-cholesterol is het zogenaamde goede cholesterol, evenals een lage totaalcholesterol/HDL ratio. Dit HDL-cholesterol helpt om overtollig cholesterol uit je bloedvaten weg te halen en naar de lever te brengen. Waarbij geldt; hoe hoger het HDL, hoe beter. En bij de totaalcholesterol/HDL ratio geldt, hoe lager hoe beter.
Het LDL-cholesterol en de non-HDL cholesterol zijn de meer ongunstige varianten en dit kan zich ophopen in je bloedvaten en ze vernauwen, wat risico geeft op hart- en vaatziekten. Dus hoe lager hoe beter.
We hebben in een combinatie van 3 verschillende studies (een zogenaamde pooled analysis) van gezamenlijk 267 kinderen (leeftijd 1-16 jaar) gekeken naar het lipidenprofiel, 6 maand eten van het voedingsadvies.
De verschillen van betekenis (significante verschillen) zien we in het HDL gehalte en de totaalcholesterol/HDL ratio. Het HDL is hoger en de ratio is lager in de groep kinderen die volle zuivel gebruikt hebben. Beiden zijn dus gunstige veranderingen. De huidige tendens is dat volle producten slecht is voor je cholesterol, maar bij kinderen zien we in onze onderzoeken dus juist een gunstige trend.
Ook in deze pooled analysis zien we dat de verhouding gewicht naar lengte minder is toegenomen in de kinderen die volle zuivel namen dan in de controle groep. Het zijn identieke bevindingen als in de eerstgenoemde studie.
| Measurement | Intervention group (n = 135) | Control group (n = 132) | p-value |
|---|---|---|---|
| Total cholesterol (mmol/L) ± SE | 4.20 ± 0.062 (4.05–4.33) | 4.15 ± 0.064 (4.01–4.29) | 0.34 |
| TG (mmol/L) ± SE | 1.14 ± 0.055 (0.99–1.26) | 1.14 ± 0.059 (0.99–1.23) | 0.83 |
| HDL cholesterol (mmol/L) ± SE | 1.42 ± 0.067 (1.30–1.65) | 1.30 ± 0.034 (1.26–1.37) | 0.04* |
| LDL cholesterol (mmol/L) ± SE | 2.36 ± 0.056 (2.19–2.45) | 2.35 ± 0.056 (2.24–2.48) | 0.86 |
| Total cholesterol/HDL cholesterol ratio (mmol/L) ± SE | 3.25 ± 0.077 (2.96–3.31) | 3.44 ± 0.091 (3.24–3.64) | 0.05* |
| SD BMI ± SE | -0.067 ± 0.13 (-0.42–0.14) | 0.18 ± 0.12 (-0.086–0.43) | 0.05* |
* indicates a significant p-value when p<0.05. SE (Standard Error).
https://doi.org/10.1371/journal.pone.0261446
Effect of a dietary intervention including minimal and unprocessed foods, high in natural saturated fats, on the lipid profile of children, pooled evidence from randomized controlled trials and a cohort study
Rosanne Barbra Hendriksen, Ellen José van der Gaag. Plos One 2022 Jan 5;17(1):e0261446.
Effect of a dietary intervention including minimal and unprocessed foods, high in natural saturated fats, on the lipid profile of children, pooled evidence from randomized controlled trials and a cohort study
Rosanne Barbra Hendriksen, Ellen José van der Gaag. Plos One 2022 Jan 5;17(1):e0261446.
Wat zijn hier mogelijke verklaringen voor? Dat blijft helaas een beetje gissen. Wat ouders noemden is dat hun kinderen wat meer verzadigd waren door de volle zuivel en minder gingen snaaien van snoepjes, koekjes of chips. Ook gingen de ouders vaker vers koken en namen ze minder gezoete zuiveldranken. Dit zou allemaal kunnen bijdragen, maar er is niet een duidelijk oorzaak-gevolg relatie bekend. We kunnen in elk geval zeggen dat het nemen van volle zuivel bij kinderen GEEN ongunstige effecten heeft op de groei of het cholesterolgehalte.
We hebben geen studie gedaan bij kinderen met een familiaire hypercholesterolemie (dus wanneer het erfelijk bepaald is dat ze een verhoogd LDL cholesterol hebben). Deze kinderen adviseren we om zich aan het landelijke advies te houden zoals dat geadviseerd wordt bij familiaire hypercholesterolemie.
Wetenschappelijke publicaties
Gebruikte onderzoeken en artikelen
De inhoud van deze pagina is gebaseerd op de volgende gepubliceerde onderzoeken.
Hendriksen RB, Van der Gaag EJ. Effect of a dietary intervention including minimal and unprocessed foods, high in natural saturated fats, on the lipid profile of children. PLoS ONE. 2022;17(1):e0261446.
Lees het artikelVan der Gaag E, et al. Influence of Dietary Advice Including Green Vegetables, Beef, and Whole Dairy Products on Recurrent Upper Respiratory Tract Infections in Children: A Randomized Controlled Trial. Nutrients. 2020;12(1):272.
Lees het artikelVan der Gaag EJ, Hummel TZ. Food or medication? The therapeutic effects of food on the duration and incidence of upper respiratory tract infections: a review of the literature. Crit Rev Food Sci Nutr. 2021;61(16):2691-2704.
Lees het artikelVan der Gaag E, van der Palen J, Schaap P, van Voorthuizen M, Hummel T. A Lifestyle (Dietary) Intervention Reduces Tiredness in Children with Subclinical Hypothyroidism, a Randomized Controlled Trial. Int. J. Environ. Res. Public Health. 2020;17:3689.
Lees het artikel